Φιλοσοφία

Σήμερα παρά ποτέ σε αντίθεση προς το παρελθόν (όταν προφητευόταν ο «θάνατος του Θεού» και το «τέλος των θρησκειών»), μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001 εκτιμάται διεθνώς ο ρόλος που διαδραματίζει το φαινόμενο θρησκεία στη συνοχή μιας κοινωνίας ή και το αντίθετο (εάν αυτό γίνει αντικείμενο εκμετάλλευσης από τον φονταμενταλισμό). Ήδη μετά τα μεγάλα εγκλήματα του 20ού αιώνος, είχε κλονιστεί η «πίστη» στην καλή ανθρώπινη φύση όπως και στην επίλυση όλων των προβλημάτων με τη λογική επιστήμη. Επιπλέον ζούμε σε έναν κόσμο στον οποίο έχει αναβιώσει το αίτημα περί Ηθικής τόσο ως ανάγκη επίτευξης ενός ευτυχισμένου βίου, αρμονικού προς την φύση (οικολογία) και τον εαυτό όσο και ως επιβολή αρχών στην οικονομία (Management) μετά την κρίση του 2007. Ειδικότερα η Ορθόδοξη Θεολογία κομίζει μια πρόταση ζωής και έναν πολιτισμό άρρηκτα ζυμωμένα με το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της σύγχρονης Ελλάδος και ευρύτερα της Ανατολής και της Δύσης αφού (η συγκεκριμένη Θεολογία) ευδοκίμησε στη μεθόριο και έχει ως ορίζοντα την οικουμένη.

Πιο συγκεκριμένα, η σπουδή της Θεολογίας προσφέρει ουσιαστικές προοπτικές στα εξής υπαρξιακά και επαγγελματικά ζητήματα της μοντέρνας «ψηφιακής» εποχής:

1. ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑ - ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ – ΝΟΗΜΑ ΖΩΗΣ : Στο δαιδαλώδες απρόσωπο ή μάλλον πολυπρόσωπο δίκτυο του κυβερνοχώρου, ο μεταμοντέρνος άνθρωπος επιτυγχάνει ολοκλήρωση και ποιότητα ζωής, εάν διαθέτει ταυτότητα, λόγο - νόημα συνύπαρξης: «Η θρησκεία δεν αποτελεί απλώς έναν ιδιαίτερο χώρο του ιερού, αλλά συνάμα είναι παράγοντας διαμόρφωσης πολιτισμού και ως τέτοιος συμβάλλει αποφασιστικά στη νοηματοδότηση της ανθρώπινης ζωής» (Marcel Mauss). Ο Β. Φράνκλ, ο οποίος βίωσε τα στρατόπεδα θανάτου του Τρίτου Ράιχ, σημειώνει ότι αυτοί που έχουν ένα «γιατί» στη ζωή, μπορούν να αντιμετωπίσουν σχεδόν όλα τα «πώς». […] Κατά κάποιον τρόπο η δοκιμασία σταματά να προκαλεί πόνο τη στιγμή που βρίσκει ένα νόημα, όπως είναι το νόημα της θυσίας. Η σπουδή της Θεολογίας, απελευθερώνει την ύπαρξη από τον τρόμο των ενοχών, του πόνου και του θανάτου. Ταυτόχρονα μεταγγίζει ελπίδα, ευθύνη για τη μεταμόρφωση του παρόντος και έμπνευση για δημιουργία με σεβασμό στο ανθρώπινο πρόσωπο και το σύμπαν. 

2. ΒΙΟΗΘΙΚΗ - ΗΘΙΚΗ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: Και για όσους θεραπεύουν τις θετικές επιστήμες και γενικότερα για τον σύγχρονο πολίτη, οι νέες προκλήσεις (τεχνητή νοημοσύνη, βιοεπιστήμες) η σύγκλιση της μηχανής και ανθρώπου (μεταουμανισμός), η ανάγκη αναθεώρησης της ίδιας της πρόσληψης και επεξεργασίας της γνώσης (λ.χ. ψηφιακές ανθρωπιστικές επιστήμες) και οι δυνατότητες παρέμβασης στη σύλληψη της ζωής και το θάνατο της ανθρώπινης ύπαρξης θέτουν εξαιρετικά κρίσιμα διλήμματα ηθικής. Η σπουδή θεμάτων ψυχικής υγείας, βιοηθικής, ηθικής της αγοράς αποτελεί πλέον απαραίτητο εφόδιο για όσους επαγγελματικά ασχολούνται με την ίαση του ασθενούς ή τη διαχείριση ανθρωπίνου δυναμικού σε πεδία όπως ο στρατός, η ναυτιλία, ο τραπεζικός τομέας και η επιχειρηματικότητα. Σε οικονομικά ανεπτυγμένες χώρες, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, μεγάλες Εταιρείες προτιμούν σε θέσεις ευθύνης, όπου πλέον είναι απολύτως απαραίτητη η διαπροσωπική σχέση με τον «άλλον», καταρτισμένους απόφοιτους Θεολογικών Σχολών, ακριβώς διότι εκτιμούν το άτομο ως πρόσωπο. Άλλωστε, από ένα σύγχρονο επιχειρηματικό οργανισμό, η προαγωγή ψυχικής ανθεκτικότητας όλων των μελών του καθώς επίσης και η διάθεση για προσφορά και συνεργασία κρίνονται ως θεμελιώδεις προτεραιότητες.

3. ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΜΕ ΤΟΝ «ΑΛΛΟΝ»: Για πρώτη φορά μετά από αιώνες, ο Ευρωπαϊκός χώρος, καθίσταται «Γη της Επαγγελίας» για χιλιάδες μετανάστες από την Ανατολή και το Νότο (προσφυγικό ζήτημα). Πρόκειται για ανθρώπους που αυτοπροσδιορίζονται κατεξοχήν «θεολογικά». Μία απολύτως ορθολογική προσέγγιση θα απέβλεπε στην ενσωμάτωση των πληθυσμών αυτών, επαναλαμβάνοντας το αφήγημα μίας ανώτερης πολιτιστικά Ευρώπης. Από την άλλη, οι πολυπολιτισμικές προσεγγίσεις κατακρίνουν αυτήν την πρακτική, τονίζοντας τη σημασία του διαλόγου και της γόνιμης συναλληλίας. Όποιος ένεκα επαγγέλματος (π.χ. δάσκαλος, κοινωνικός λειτουργός,) ασχολείται με την φροντίδα των μεταναστών, οφείλει να γνωρίζει βαθιά τις θρησκευτικές πεποιθήσεις και τους κανόνες που διέπουν την καθημερινότητά τους, ώστε να ανταποκριθεί πραγματικά τις ανάγκες τους. Ταυτόχροναοφείλει να εμβαθύνει στη δική του πίστη ώστε να μπορεί να διαλεχθεί γόνιμα με ξένες παραδόσεις. Ιδιαίτερη ευαισθησία χρειάζεται και κατά την μέριμνα ευαίσθητων ομάδων (όπως των ΑΜΕΑ).

4. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ (ΙΣΤΟΡΙΑ – ΚΟΙΝΩΝΙΑ – ΤΕΧΝΗ) : Η εμβάθυνση σε πτυχές της θεολογίας είναι απαραίτητη για την κατανόηση της Ιστορίας, της Κοινωνιολογίας και της Τέχνης. Ιδίως «η Ευρώπη έχει μία χριστιανική παράδοση που συνιστά το DNA του πολιτισμού της. Θεμελιώθηκε στον Αρχαίο Ελληνικό Πολιτισμό, στο Ρωμαϊκό Δίκαιο και στη Χριστιανική Πίστη […] Βεβαίως οι Ευρωπαίοι σνομπάροντας το Χριστιανισμό, άφησαν ένα τεράστιο κενό, το οποίο εκμεταλλεύονται οι ερμηνευτές του Ισλάμ και εισάγουν άλλα στοιχεία»» (Α. Γιαννουλάτος1). Η απώθησή της θρησκείας στον ιδιωτικό χώρο κατά τη νεωτερικότητα τελικά «γέννησε» τρομοκρατία και φονταμενταλισμό, φαινόμενα που αιματοκύλησαν πρόσφατα «Πόλεις του Φωτός». «O Jürgen Habermas, ο οποίος σε ζητήματα που αφορούν στη θρησκεία θεωρείται ως αμερόληπτος παρατηρητής,1, τονίζει εμφατικά ότι στις θρησκείες ενυπάρχουν τέτοιες δυνατότητες γλωσσικής έκφρασης, τέτοιες δυνατότητες προσφοράς νοήματος και δυνατότητες λογικής κατανόησης, που δεν απαντούν πουθενά αλλού, και από τις οποίες εξαρτάται η λειτουργικότητα της δημοκρατίας, εάν, βέβαια, η δημοκρατία θέλει να διαφυλάξει μια ορισμένη «ιδέα περί Ανθρωπισμού».1 Μόνο όταν μία κοινωνία λάβει σοβαρά υπόψη της τον ρόλο και τη σημασία των θρησκειών και τον αξιοποιήσει για τη διαδικασία κατά την οποίαν η κοινωνία συνθέτει την αυτοσυνειδησία της, τότε γίνεται λόγος, κατά τον Habermas, για μία μετα-κοσμική κοινωνία.1 Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίον οι θρησκείες έχουν καθήκον, όλες αυτές τις δυνατότητες λογικότητας και προσφοράς νοήματος που διαθέτουν, να τις εκφράζουν και να τις κοινοποιούν με τέτοιον τρόπο, ώστε να κατανοούνται από το κοινωνικό σύνολο και να αποβαίνουν γι’ αυτό ωφέλιμες.

5. ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΚΑΙ ΟΧΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΗ: Το ανωτέρω μεταπτυχιακό ανταποκρίνεται ιδιαίτερα στις ανάγκες εκπαίδευσης των ενηλίκων, ανθρώπων οι οποίοι έχουν ωριμάσει από τη συνάντηση και την πάλη με τα δύο βασικά συστατικά της ζωής, τον έρωτα και τον θάνατο. Σύμφωνα με τον Μεζιρόβ «μόνον οι ενήλικες είναι εν δυνάμει ικανοί για ολιστική επαναξιολόγηση των παραδοχών που υιοθέτησαν σε προγενέστερες φάσεις της ζωής τους. Αυτό συμβαίνει γιατί οι ενήλικες διαθέτουν ευρύ φάσμα εμπειριών, καθώς και τη δυνατότητα πραγματοποίησης πολύπλοκων νοητικών διεργασιών, που αποτελούν προαπαιτούμενα του κριτικού στοχασμού. Συνεπώς, οι ενήλικες -και από αυτούς μόνο όσοι αποφασίζουν να εμπλακούν συστηματικά σε διεργασία κριτικού στοχασμού- είναι δυνατόν να διανύσουν τα πιο εξελιγμένα στάδιο της νοητικής διεργασίας δηλαδή να συσχετίσουν πλήθος καταστάσεων και εννοιών κατανοώντας τις αλληλεπιδράσεις τους. καθώς και να διερευνήσουν κριτικά τους ιστορικούς, κοινωνικούς και βιογραφικούς παράγοντες που αποτέλεσαν την πηγή από την οποία εκπορεύτηκαν οι παραδοχές τους». (Α. Κόκκος, Εκπαίδευση και Χειραφέτηση. Μετασχηματίζοντας στερεοτυπικές αντιλήψεις στο σχολείο και την εκπαίδευση ενηλίκων. Αθήνα 2017, 25). Για να επιτευχθεί η μετασχηματίζουσα μάθηση «μέσω της οποίας αναδιαπλάθουμε προβληματικά πλαίσια αναφοράς - σύνολα παραδοχών και προσδοκιών - ώστε να γίνουν πιο περιεκτικά, πολυσχιδή, ανοικτά, στοχαστικά και συναισθηματικά δεκτικά στην "αλλαγή"» (Κρόκκος, ό.π. 43), μέθοδοι απαραίτητες είναι (α) η ενεργητική ακρόαση και κατανόηση της άποψης του άλλου, (β) ο κριτικός στοχασμός (πρβλ. το αποπροσανατολιστικό δίλημμα) και (γ) ο στοχαστικός διάλογος (discourse). Δεν διεγείρεται μόνον η λειτουργία της κριτικής σκέψης, αλλά και η ενσυναίσθηση - η συναισθηματική νοημοσύνη (μέσω π.χ. της επεξεργασίας και νοηματοδότησης συμβόλων, συναισθημάτων και μηνυμάτων που εμπεριέχονται σε έργα τέχνης) καθώς κάθε στοχαστικός διάλογος έχει γνωστική αλλά και συναισθηματική - σχεσιακή διάσταση. Έτσι γίνεται προσπάθεια να εφαρμοστούν τεχνικές που κάνουν βιωματική, νοηματοδοτική και τελικά μεταμορφωτική για την ύπαρξη τη μάθηση, όπως «το κριτικό debate», η «κυκλική απάντηση», «ο καταιγισμός ιδεών», η στοχαστική - δημιουργική γραφή).

Οφέλη

Οφέλη